Gottman Mahşerin Dört Atlısı: İlişkide İletişimi Zedeleyen 4 Davranış

Çift ilişkilerinde anlaşmazlık yaşamak olağandır. İlişkinin niteliğini etkileyen önemli noktalardan biri, çiftlerin anlaşmazlık sırasında birbirleriyle nasıl iletişim kurduklarıdır.

Psikolog John Gottman ve çalışma arkadaşlarının çift ilişkileri üzerine yürüttüğü araştırmalarda bazı olumsuz iletişim örüntülerinin ilişkideki sıkıntılarla yakından ilişkili olduğu görülmüştür.

Gottman yaklaşımında “Mahşerin Dört Atlısı” olarak adlandırılan bu örüntüler; eleştiri, aşağılama, savunmacılık ve duvar örme şeklinde tanımlanır.

Mahşerin Dört Atlısı, Gottman yaklaşımında çiftlerin çatışmaları sırasında ortaya çıkabilen dört olumsuz iletişim biçimini açıklamak için kullanılan bir metafordur.

Bunlar:

• Eleştiri
• Aşağılama
• Savunmacılık
• Duvar örme

Bu davranışların zaman zaman ortaya çıkması tek başına ilişkinin biteceği anlamına gelmez. Ancak sürekli hale gelmeleri çiftlerin birbirlerini anlamasını zorlaştırabilir ve çatışmaların giderek daha yıpratıcı hale gelmesine katkıda bulunabilir.

Gottman'ın tanımladığı ilk iletişim örüntüsü eleştiridir.

Burada önemli olan, bir davranıştan şikâyet etmek ile partnerin kişiliğini eleştirmek arasındaki farktır.

Şikâyet belirli bir davranışa veya yaşanan olaya odaklanırken; eleştiri çoğunlukla partnerin karakterine yönelik genellemeler içerir.

“Sen hep böylesin”, “Sen hiçbir zaman...” gibi ifadeler konuşulan somut problemden uzaklaşıp partnerin kişiliğine yöneldiğinde çatışmanın büyümesi kolaylaşabilir.

Eleştiri Yerine Ne Yapılabilir?

Gottman yaklaşımında eleştirinin alternatiflerinden biri konuşmaya daha yumuşak bir başlangıç yapmak ve suçlayıcı genellemeler yerine kişinin kendi duygusunu ve ihtiyacını ifade etmesidir.

İkinci iletişim örüntüsü aşağılamadır.

Alay etmek, küçümsemek, hakaret etmek, isim takmak, partneri taklit etmek veya küçümseyici beden dili kullanmak aşağılama davranışları arasında değerlendirilebilir.

Eleştiride belirli bir davranıştan hareketle partnerin kişiliğine saldırı söz konusuyken, aşağılamada buna küçümseme ve üstünlük duygusu da eklenebilir.

Sürekli küçümsendiğini hisseden partner zaman içerisinde kendisini değersiz, öfkeli veya ilişkiden uzaklaşmış hissedebilir.

Aşağılama Yerine Ne Yapılabilir?

Gottman yaklaşımında aşağılama karşısında partnerler arasında takdir ve saygı kültürünün geliştirilmesi önem taşır.

Partnerin yalnızca yaptığı hatalara odaklanmak yerine olumlu davranışlarını fark etmek, teşekkür etmek ve anlaşmazlık sırasında dahi saygılı bir dil kullanmaya çalışmak iletişim biçimini değiştirebilir.

Üçüncü atlı savunmacılıktır. Savunmacılık çoğu zaman kişinin eleştirildiğini veya haksız yere suçlandığını hissetmesiyle ortaya çıkar.

Kişi kendisini korumaya çalışırken sorumluluğu tamamen reddedebilir, sürekli açıklama yapabilir veya problemi partnerine geri yöneltebilir.

Bu cevap kişinin kendisini korumasına yardımcı oluyor gibi görünse de konuşulan asıl konunun çözüme ulaşmasını zorlaştırabilir.

Savunmacılık Yerine Ne Yapılabilir?

Alternatif yaklaşım, kişinin problemin kendisine ait olan kısmı için sorumluluk alabilmesidir.

Sorumluluğun tamamını üstlenmek gerekmez. Ancak kişinin çatışmadaki kendi payını görebilmesi savunma ve karşı saldırı döngüsünün azalmasına yardımcı olabilir.

Dördüncü iletişim örüntüsü duvar örmedir. İngilizcede “stonewalling” olarak adlandırılan bu durumda kişi konuşmadan geri çekilebilir, cevap vermeyi bırakabilir veya iletişimi tamamen kapatabilir.

Dışarıdan bakıldığında ilgisizlik gibi görünse de bazı durumlarda kişi tartışma sırasında duygusal ve fizyolojik olarak yoğun biçimde uyarılmış hissedebilir ve konuşmayı sürdürebilmekte zorlanabilir.

Bu durumda konuşmayı zorla sürdürmek tartışmayı daha da şiddetlendirebilir.

Duvar Örme Yerine Ne Yapılabilir?

Tartışmanın kontrolden çıkmaya başladığı fark edildiğinde konuşmaya ara vermek ve sakinleştikten sonra konuya geri dönmek daha işlevsel olabilir.

Buradaki önemli nokta, aranın konuşmadan kaçmanın bir yolu haline gelmemesi ve çiftin daha sonra konuya geri dönmesidir.

Olumsuz iletişim örüntülerini fark etmek önemli bir ilk adımdır. Ancak yalnızca hangi davranışın sorun oluşturduğunu bilmek her zaman yeterli değildir. Bu davranışların yerine daha yapıcı iletişim biçimlerinin geliştirilmesi gerekir.

Gottman yaklaşımında genel olarak:

• Eleştiri yerine: Yumuşak başlangıç ve ihtiyacı açıkça ifade etme,
• Aşağılama yerine: Takdir, saygı ve olumlu bakış açısını güçlendirme,
• Savunmacılık yerine: Kişinin kendi payı için sorumluluk alması,
• Duvar örme yerine: Yoğun duygusal uyarılmayı fark ederek ara verme ve sakinleştikten sonra konuşmaya geri dönme

önerilmektedir.

Hayır. Bir çiftin zaman zaman eleştiri, savunmacılık veya iletişimden geri çekilme yaşaması ilişkinin mutlaka sona ereceği anlamına gelmez.

Burada önemli olan bu davranışların ilişkinin temel iletişim biçimi haline gelip gelmediği, ne sıklıkla ortaya çıktığı ve çiftlerin çatışma sonrasında yeniden iletişim kurup kuramadığıdır.

Çiftler bu örüntüleri fark ederek iletişim biçimlerini değiştirmeyi öğrenebilirler.

Bazı çiftlerde tartışmanın konusu değişse bile iletişim örüntüsü değişmez. Para, aileler, çocuklar, kıskançlık veya ev işleri hakkında başlayan bir konuşma kısa süre içerisinde aynı eleştiri-savunma döngüsüne dönüşebilir.

Örneğin bir partner eleştirdikçe diğeri savunmaya geçebilir; savunma arttıkça ilk partner kendisini daha fazla anlaşılmamış hissedebilir ve eleştirisini yoğunlaştırabilir.

Bu noktada yalnızca tartışmanın konusuna değil, çiftin tartışma biçimine de bakmak önemlidir.

Çift danışmanlığında amaç taraflardan hangisinin haklı olduğunu belirlemek değildir. Çiftin çatışma sırasında nasıl iletişim kurduğu, hangi durumlarda döngünün başladığı ve iki tarafın da bu döngüye nasıl katkıda bulunduğu ele alınabilir.

Çiftlerin ihtiyaçları ve ilişki dinamikleri doğrultusunda daha açık iletişim kurma, dinleme, sınır oluşturma, çatışma yönetimi ve duygusal ihtiyaçları ifade etme üzerinde çalışılabilir.

İstanbul'daki çift çalışmalarımız ve görüşme süreci hakkında ayrıntılı bilgi için İstanbul Çift Terapisi ve Çift Danışmanlığı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

İletişim problemlerine güven kaybı veya aldatma gibi bir yaşantı eşlik ettiğinde çiftin yaşadığı çatışmalar daha yoğun hale gelebilir.

Bu süreç hakkında ayrıntılı bilgi için Aldatma Sonrası Güven içeriğimizi inceleyebilirsiniz.