Belirsizlik Psikolojisi: Belirsizlikle Başa Çıkmak

Yakın ya da uzun dönemde ne olacağı hakkında yeterli bilgiye sahip olmadığımız olay ve durumlar hayatın doğal bir parçasıdır. Beklenen bir sonuç, mevcut düzenin ani değişmesi veya ulaşmak istediğimiz bir hedefe nasıl ilerleyeceğimizi bilememek belirsizlik duygusunu ortaya çıkarabilir.

Günlük yaşamın hemen her alanı belirli ölçüde bilinmeyenler içerir. Her şeyi önceden bilmek mümkün olmasa da net olmayan durumlar bazı kişilerde yoğun kaygı ve kontrol ihtiyacı oluşturabilir.

Bu yazıda belirsizlik psikolojisi, belirsizlik toleransı, belirsizliğe tahammülsüzlük ve belirsizlik karşısında verilen psikolojik tepkiler ele alınmaktadır.

Belirsizlik Psikolojisi Nedir?

Belirsizlikle karşılaşmak kaçınılmaz olsa da insan zihni bilinmeyenle ilgili tahminler yapmaya, boşlukları doldurmaya ve gelecekte gerçekleşebilecek olayları öngörmeye çalışır.

Benzer olayların alıştığımız şekilde ilerlemesi ve tanıdık sonuçlar elde etmemiz güven duygusunu destekleyebilir. Bu nedenle bilgi sahibi olmak ve gelecekte ne olacağını belirli ölçüde öngörebilmek kişiye kontrol hissi sağlayabilir.

Kişisel yaşamımızda önceki deneyimlerimiz, muhakememiz, sezgilerimiz, karar verme becerilerimiz, risk alma biçimimiz ve problem çözme stratejilerimiz belirsiz durumları değerlendirmemize yardımcı olur.

Ancak daha önce deneyimlemediğimiz veya mevcut bilgilerimizle anlamlandıramadığımız bir durumla karşılaştığımızda verdiğimiz tepki; belirsizliğe toleransımıza, yaşadığımız duygusal gerilime ve baş etme stratejilerimize göre değişebilir.

Belirsizlik Neden Kaygı Yaratır?

İnsan zihni gelecekte ne olacağını tahmin edebildiğinde kendisini daha güvende hissedebilir. Belirsizlik ise bu öngörülebilirliği azaltarak kişinin farklı olasılıkları tekrar tekrar düşünmesine neden olabilir.

Özellikle olumsuz bir olayın gerçekleşebileceği düşünüldüğünde ancak bunun gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bilinmediğinde belirsizlik daha zorlayıcı hale gelebilir.

Belirsizlik Toleransı Nedir?

Günlük yaşamda karşılaşılan belirsizliklere verilen bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkileri açıklamak için belirsizlik toleransı kavramı kullanılmaktadır.

Her insanın belirsizliğe karşı tolerans düzeyi aynı değildir. Bazı kişiler net olmayan durumlarla daha rahat baş edebilirken, bazı kişiler gelecekte ne olacağını bilme konusunda daha güçlü bir ihtiyaç hissedebilir.

Belirsizliğe Tahammülsüzlük Nedir?

Belirsizliğe tahammülsüzlük, yeterli veya kesin bilginin bulunmadığı durumları tehdit edici ve kabul edilmesi zor olarak değerlendirme eğilimiyle ilişkilidir.

Belirsizliğe tahammül etmekte zorlanan kişiler, gelecekte kendilerini neyin beklediğini bilme konusunda yoğun bir ihtiyaç hissedebilir. Net olmayan bir durumla karşılaştıklarında harekete geçmek yerine karar vermekte zorlanabilir veya bir çeşit donma tepkisi yaşayabilirler.

Belirsizliğin tamamen ortadan kalkmasını istemek veya belirsizliğin yarattığı duygusal gerilimi kabul etmekte zorlanmak da bu sürecin bir parçası olabilir.

Belirsizliğe Tahammülsüzlük ve Kaygı İlişkisi

Belirsizliğin tehdit olarak algılanması özellikle kaygı ile ilişkili süreçlerde önemli olabilir. Kişi gelecekte ortaya çıkabilecek olumsuz bir sonucu kesin olarak bilmediğinde farklı senaryolar üzerinde tekrar tekrar düşünmeye başlayabilir.

Bu süreçte kaygı, şüphe, kaçınma, sürekli güvence arama veya bedensel tepkiler gibi farklı baş etme biçimleri ortaya çıkabilir.

Kaygının günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkilediğini düşünüyorsanız Bireysel Psikolojik Danışmanlık seçenekleri hakkında bilgi alabilirsiniz.

Belirsizlikle Başa Çıkmak

Belirsizliği nasıl algıladığımız, belirsizlik karşısında nasıl davranacağımızı önemli ölçüde etkileyebilir. Bilinen ve net olan durumlar belirli ölçüde konfor sağlasa da yaşamın bütün alanlarında tam bir kesinlik elde etmek mümkün değildir.

Her şeyi önceden bilmeye veya belirsizliğin oluşturduğu rahatsızlığı tamamen ortadan kaldırmaya çalışmak yerine, belirsizliğin yaşamın doğal bir parçası olduğunu kabul etmek daha işlevsel olabilir.

Problem çözme becerilerini kullanmak, kontrol edilebilen ve kontrol edilemeyen durumları birbirinden ayırmak ve kesinlik arayışının günlük yaşam üzerindeki etkisini fark etmek bu süreçte değerlendirilebilecek alanlardır.

Belirsizlik Karşısında Neler Yapılabilir?

Belirsizlikle İlgili Ne Zaman Destek Alınabilir?

Belirsizlik zaman zaman herkes için zorlayıcı olabilir. Ancak gelecekte ne olacağına ilişkin düşünceler günlük yaşamın önemli bir bölümünü kaplamaya başladığında, karar vermeyi güçleştirdiğinde, sürekli güvence aramaya veya kaçınmaya neden olduğunda profesyonel destek değerlendirilebilir.

İstanbul genelindeki destek seçenekleri hakkında ayrıntılı bilgi için İstanbul Psikolog sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Belirsizlik Psikolojisi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Belirsizlik neden kaygı yaratır?

Gelecekte ne olacağını öngörememek kişinin kontrol ve güvenlik algısını etkileyebilir. Özellikle belirsiz durumları tehdit olarak değerlendiren kişilerde kaygı daha yoğun yaşanabilir.

Belirsizliğe tahammülsüzlük nedir?

Belirsizliğe tahammülsüzlük, kesin olmayan veya yeterli bilgi bulunmayan durumları olumsuz ve tehdit edici olarak değerlendirme eğilimiyle ilişkilidir.

Belirsizliğe tahammülsüzlük kaygıyla ilişkili midir?

Belirsizliğe tahammülsüzlük özellikle kaygı ile ilişkili psikolojik süreçlerde ele alınan kavramlardan biridir. Belirsizliğin tehdit olarak değerlendirilmesi sürekli endişe ve kaçınma gibi tepkilerle birlikte görülebilir.

Belirsizlik tamamen ortadan kaldırılabilir mi?

Hayır. Günlük yaşamın birçok alanında geleceği tamamen öngörmek mümkün değildir. Bu nedenle amaç her belirsizliği ortadan kaldırmak yerine belirsizlik karşısında daha işlevsel baş etme biçimleri geliştirmek olabilir.

Belirsizlik konusunda psikolojik destek alınabilir mi?

Belirsizlikle ilişkili kaygı, sürekli endişe, kaçınma veya karar verme güçlüğü kişinin günlük yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel destek seçenekleri değerlendirilebilir.

Kaynaklar

Belirsizlik ve Kaygı İçin Danışmanlık

Belirsizlik karşısında yaşadığınız endişe, sürekli düşünme, karar vermekte zorlanma veya kontrol ihtiyacı günlük yaşamınızı etkiliyorsa başvuru nedeninizi paylaşarak uygun danışmanlık seçeneği hakkında bilgi alabilirsiniz.