DEHB Belirtileri Nelerdir? Çocuklarda ve Yetişkinlerde DEHB

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk döneminde başlayan ve belirtileri yetişkinlik döneminde de devam edebilen nörogelişimsel bir bozukluktur.

DEHB belirtileri temel olarak dikkatsizlik ile hiperaktivite-dürtüsellik alanlarında görülür. Ancak DEHB herkeste aynı şekilde ortaya çıkmaz. Bazı kişilerde dikkatsizlik belirtileri daha belirginken bazı kişilerde hiperaktivite ve dürtüsellik ön planda olabilir.

Bu yazıda DEHB belirtileri nelerdir, çocuklarda ve yetişkinlerde nasıl görülür, dikkat eksikliği nasıl anlaşılır ve ne zaman profesyonel değerlendirme alınmalıdır? sorularını ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

DEHB Nedir?

DEHB; dikkati sürdürmede güçlük, aşırı hareketlilik ve dürtü kontrolünde zorlanma gibi belirtilerle kendini gösterebilen nörogelişimsel bir bozukluktur.

Belirtiler çocukluk döneminde başlar. Bununla birlikte belirtilerin görünümü yaşla birlikte değişebilir ve bazı kişilerde yetişkinlik döneminde de devam edebilir.

DEHB'nin görünümü kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Genel olarak belirtilerin ağırlığına göre dikkatsizliğin baskın olduğu, hiperaktif-dürtüsel belirtilerin baskın olduğu veya her iki belirti grubunun birlikte görüldüğü tablolar söz konusu olabilir.

DEHB Belirtileri Nelerdir?

DEHB belirtileri iki temel alanda değerlendirilir:

• Dikkatsizlik belirtileri
• Hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri

Bir kişide bu belirtilerin tamamının bulunması gerekmez. Belirtilerin sayısı, yoğunluğu ve günlük yaşama etkisi yaşa ve kişiye göre değişebilir.

Dikkat Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

Dikkatsizlik yalnızca “dikkatini verememek” anlamına gelmez. Görevleri planlama, organize etme, ayrıntılara dikkat etme ve günlük sorumlulukları takip etme gibi alanlarda da kendini gösterebilir.

Sık görülebilen belirtiler arasında şunlar bulunur:

• Ayrıntılara dikkat etmekte zorlanma ve dikkatsizce hatalar yapma,
• Bir görev veya etkinlik sırasında dikkati sürdürmekte zorlanma,
• Doğrudan konuşulduğunda dinlemiyormuş gibi görünme,
• Talimatları takip etmekte veya başladığı işi tamamlamakta zorlanma,
• Görevleri ve günlük işleri organize etmekte güçlük yaşama,
• Uzun süre zihinsel çaba gerektiren işlerden kaçınma veya bunları erteleme,
• Okul veya iş için gerekli eşyaları sık kaybetme,
• Çevresel uyaranlarla veya ilgisiz düşüncelerle kolayca dikkatinin dağılması,
• Günlük yaşamda sık unutkanlık yaşama.

Hiperaktivite Belirtileri Nelerdir?

Hiperaktivite çocuklarda daha görünür fiziksel hareketlilik şeklinde ortaya çıkabilirken yetişkinlerde huzursuzluk veya sürekli hareket etme ihtiyacı şeklinde yaşanabilir.

Görülebilecek belirtiler arasında:

• Otururken elleri veya ayakları sürekli hareket ettirme, kıpırdanma,
• Oturması beklenen durumlarda yerinden kalkma,
• Çocuklarda uygun olmayan durumlarda koşma veya tırmanma,
• Yetişkinlerde belirgin içsel huzursuzluk hissetme,
• Sakin etkinliklerle uğraşmakta zorlanma,
• Sürekli hareket halinde olma ihtiyacı,
• Fazla konuşma

yer alabilir.

Dürtüsellik Belirtileri Nelerdir?

Dürtüsellik, kişinin davranışını yeterince düşünmeden hızlı tepki vermesi veya kendisini durdurmakta zorlanması şeklinde görülebilir.

Örneğin:

• Soru tamamlanmadan cevap verme,
• Sırasını beklemekte zorlanma,
• Başkalarının konuşmasını sık sık kesme,
• Başkalarının etkinliklerine veya konuşmalarına müdahale etme,
• Sonuçlarını yeterince değerlendirmeden hızlı karar verme

gibi davranışlar görülebilir.

Çocuklarda DEHB Belirtileri Nelerdir?

Çocukların zaman zaman hareketli olması, sıkılması veya dikkatinin dağılması gelişimin doğal bir parçası olabilir. Bu nedenle tek bir davranıştan hareketle DEHB sonucuna varılması doğru değildir.

DEHB açısından değerlendirme gündeme geldiğinde davranışların ne kadar süredir devam ettiği ve çocuğun günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği önemlidir.

Çocuklarda şu durumlar dikkat çekebilir:

• Ders sırasında dikkatini sürdürmekte belirgin zorlanma,
• Ödevlerini veya görevlerini sık sık yarım bırakma,
• Okul malzemelerini sık kaybetme,
• Verilen yönergeleri takip etmekte güçlük yaşama,
• Evde ve okulda belirgin unutkanlık,
• Oturması gereken durumlarda sürekli hareket etme,
• Sıra beklemekte zorlanma,
• Konuşmaları sık sık bölme,
• Akademik görevleri planlamakta ve organize etmekte zorlanma.

Çocuklara yönelik psikolojik değerlendirme ve danışmanlık hakkında bilgi almak için İstanbul Çocuk Psikoloğu sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Yetişkinlerde DEHB Belirtileri Nelerdir?

DEHB belirtileri yetişkinlik döneminde çocukluk döneminden farklı görünebilir. Örneğin belirgin fiziksel hareketlilik azalırken içsel huzursuzluk, organizasyon güçlüğü veya dikkati sürdürme sorunları daha belirgin hale gelebilir.

Yetişkinlerde:

• İşleri sürekli erteleme,
• Uzun görevlerde dikkati sürdürmekte zorlanma,
• Zamanı planlamakta güçlük,
• Randevuları veya sorumlulukları unutma,
• Eşyaları sık kaybetme,
• Bir işi bitirmeden başka bir işe geçme,
• İş ve günlük yaşamı organize etmekte zorlanma,
• İçsel huzursuzluk,
• Sabırsızlık ve dürtüsel davranışlar

görülebilir.

Ancak bu özelliklerin birkaçının bulunması tek başına DEHB tanısı anlamına gelmez.

Kadınlarda DEHB Belirtileri Farklı Olabilir mi?

DEHB'nin temel belirti alanları kadın ve erkeklerde değişmez. Bununla birlikte belirtilerin görünümü kişiden kişiye farklı olabilir.

Özellikle hiperaktivitenin belirgin olmadığı ve dikkatsizliğin daha ön planda olduğu kişilerde DEHB belirtileri daha geç fark edilebilir.

Bu nedenle değerlendirmede yalnızca belirgin hareketlilik değil; organizasyon, dikkati sürdürme, unutkanlık ve günlük işlevsellik gibi alanların da dikkate alınması önemlidir.

DEHB Belirtileri Kaç Yaşında Başlar?

DEHB nörogelişimsel bir bozukluk olduğu için belirtilerin kökeni çocukluk dönemindedir.

Bir yetişkin DEHB açısından değerlendirilirken yalnızca günümüzde yaşadığı güçlükler değil, çocukluk dönemindeki davranışları ve okul yaşantısı da değerlendirme sürecinin parçası olabilir.

DEHB Belirtileri Her Ortamda Görülür mü?

DEHB değerlendirmesinde önemli noktalardan biri belirtilerin yalnızca tek bir ortamla sınırlı olup olmadığıdır.

Örneğin yalnızca belirli bir derste dikkatinin dağılması veya yalnızca belirli bir ortamda huzursuz olması tek başına DEHB anlamına gelmez.

Tanısal değerlendirmede belirtilerin ev, okul, iş veya sosyal ortamlar gibi birden fazla önemli yaşam alanındaki görünümü dikkate alınır.

DEHB Belirtileri ile Normal Dikkat Dağınıklığı Nasıl Ayırt Edilir?

Herkes zaman zaman dikkatini toplamakta zorlanabilir, bir randevuyu unutabilir veya yapmak istemediği bir işi erteleyebilir.

DEHB değerlendirmesinde asıl önemli olan belirtilerin sürekliliği, sıklığı, gelişim düzeyine uygunluğu ve kişinin günlük yaşamındaki işlevselliği üzerindeki etkisidir.

Belirtilerin okul, iş, aile veya sosyal yaşamda belirgin güçlük oluşturması değerlendirme açısından önemlidir.

Her Dikkat Sorunu DEHB midir?

Hayır. Dikkat sorunlarının tek nedeni DEHB değildir.

Uyku sorunları, yoğun stres, kaygı, depresif belirtiler, öğrenme güçlükleri ve bazı fiziksel sağlık durumları DEHB'ye benzeyen belirtiler oluşturabilir.

Bu nedenle yalnızca dikkat dağınıklığı veya unutkanlığa bakarak kişinin kendi kendine DEHB tanısı koyması doğru değildir.

DEHB Nasıl Anlaşılır?

DEHB tanısı tek bir belirtiye, gözleme, anket sonucuna veya dikkat testine dayanmaz.

Değerlendirme sürecinde kişinin gelişim ve yaşam öyküsü, belirtilerin başlangıcı ve süresi, farklı ortamlardaki davranışları ve günlük işlevsellik üzerindeki etkileri birlikte ele alınır.

Çocuklarda ebeveyn ve öğretmenlerden alınan bilgiler de değerlendirmeye katkı sağlayabilir.

DEHB Testi Var mı?

İnternette sıklıkla “DEHB testi” ifadesi kullanılsa da DEHB'yi tek başına kesin olarak gösteren bir test bulunmamaktadır.

Değerlendirme ölçekleri ve dikkat performansını ölçen testler uzman değerlendirmesine yardımcı olabilir; ancak bunların sonuçları tek başına DEHB tanısı olarak yorumlanmamalıdır.

Bu konu hakkında ayrıntılı bilgi için DEHB Testi yazımızı ve DEHB Testi Nerede Yapılır? rehberimizi inceleyebilirsiniz.

MOXO Testi DEHB'yi Gösterir mi?

MOXO, dikkat performansının çeşitli yönlerini değerlendirmek amacıyla kullanılan bilgisayar tabanlı bir performans testidir.

Dikkat, zamanlama, dürtüsellik ve hiperaktiviteyle ilişkili performans göstergeleri hakkında bilgi sağlayabilir. Ancak MOXO sonucu tek başına DEHB tanısı koymaz.

MOXO uygulaması hakkında bilgi almak için İstanbul MOXO Dikkat Testi Merkezi sayfamızı inceleyebilirsiniz.

DEHB Tanısı Nasıl Değerlendirilir?

DEHB tanısal değerlendirmesi kapsamlı bir süreçtir. Kişinin belirtileri ve yaşam öyküsünün yanı sıra belirtilerin ne kadar süredir devam ettiği, hangi ortamlarda görüldüğü ve günlük işlevselliği ne ölçüde etkilediği incelenir.

Standart belirti ölçekleri ve çeşitli psikolojik değerlendirme araçları sürece yardımcı olabilir; ancak tek başlarına tanı koymak için yeterli değildir.

DEHB Belirtileri Varsa Ne Yapılmalı?

Kendinizde veya çocuğunuzda bazı DEHB belirtilerini fark etmeniz doğrudan DEHB olduğu anlamına gelmez.

Ancak belirtiler uzun süredir devam ediyor, birden fazla ortamda görülüyor ve okul, iş, aile veya sosyal yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme alınması düşünülebilir.

Özellikle çocuklarda okul ve aileden gelen gözlemlerin birlikte değerlendirilmesi yararlı olabilir.

Sık Sorulan Sorular

DEHB'nin en belirgin belirtileri nelerdir?

DEHB'nin temel belirti alanları dikkatsizlik ile hiperaktivite-dürtüselliktir. Ancak hangi belirtilerin daha belirgin olduğu kişiden kişiye değişebilir.

Unutkanlık DEHB belirtisi midir?

Unutkanlık DEHB'de görülebilecek belirtilerden biridir; ancak tek başına DEHB göstergesi değildir. Uyku, stres, yoğun günlük tempo ve farklı psikolojik veya fiziksel durumlar da unutkanlığı etkileyebilir.

Çocuğum çok hareketli, DEHB olabilir mi?

Çocuğun hareketli olması tek başına DEHB anlamına gelmez. Davranışların gelişim dönemine göre değerlendirilmesi ve farklı ortamlarda ne ölçüde işlevsel güçlük oluşturduğunun incelenmesi gerekir.

DEHB yetişkinlerde görülür mü?

Evet. DEHB belirtileri çocukluk döneminde başlamakla birlikte bazı kişilerde yetişkinlik döneminde de devam edebilir. Belirtilerin görünümü yaşla birlikte değişebilir.

DEHB testi kesin sonuç verir mi?

DEHB'yi tek başına kesin olarak gösteren bir test yoktur. Testler ve ölçekler kapsamlı değerlendirme sürecinde yardımcı araç olarak kullanılabilir.

DEHB ile dikkat dağınıklığı aynı şey mi?

Hayır. Dikkat dağınıklığı birçok farklı nedenle ortaya çıkabilir. DEHB ise belirli tanı ölçütlerinin ve kapsamlı değerlendirmenin dikkate alındığı nörogelişimsel bir bozukluktur.