Çocuk Psikoloğuna Ne Zaman Gidilmeli? Anne Babaların Dikkat Etmesi Gereken 15 Belirti
Çocuğunuzun davranışları size bir şeyler anlatıyor olabilir. Her çocuk zaman zaman öfkelenebilir, kaygılanabilir, içine kapanabilir ya da kurallara karşı gelebilir. Bu davranışların bir kısmı gelişim dönemlerinin doğal bir parçasıdır. Ancak bazı belirtiler uzun süre devam ediyor, çocuğun okul yaşamını, arkadaş ilişkilerini veya aile içi iletişimini olumsuz etkiliyorsa profesyonel değerlendirme faydalı olabilir.
Birçok ebeveyn "Biraz daha büyüsün düzelir." düşüncesiyle beklemeyi tercih eder. Oysa erken dönemde yapılan değerlendirme ve uygun psikolojik destek, sorunların kronikleşmesini önlemeye yardımcı olabilir. Çocuk ruh sağlığı alanındaki araştırmalar, erken müdahalenin hem çocuğun hem de ailenin yaşam kalitesini artırabildiğini göstermektedir (1,2).
Çocuk Psikoloğuna Gitmeyi Gerektirebilecek 15 Belirti
1. Sık ve Yoğun Öfke Nöbetleri
Her çocuk zaman zaman öfkelenebilir. Ancak;
-
Yaşına göre beklenenden daha sık öfke nöbetleri,
-
Uzun süre sakinleşememe,
-
Kendine veya çevresine zarar verme davranışları,
-
Sürekli saldırgan tutumlar
gözleniyorsa profesyonel değerlendirme faydalı olabilir (2).
2. Ayrılık Kaygısının Günlük Yaşamı Etkilemesi
Çocuğunuz;
-
Okula gitmek istemiyorsa,
-
Sizden ayrılırken yoğun ağlıyorsa,
-
Sürekli başınıza kötü bir şey geleceğinden korkuyorsa,
-
Evden ayrılmayı reddediyorsa,
yaşına uygun olmayan düzeyde ayrılık kaygısı yaşıyor olabilir (7).
3. Sürekli Kaygılı Görünmesi
Aşağıdaki belirtiler dikkat çekebilir:
-
Sürekli endişelenme,
-
Yeni ortamlardan kaçınma,
-
Hata yapmaktan aşırı korkma,
-
Sürekli güvence isteme.
Uzun süre devam eden kaygı belirtileri çocuğun sosyal ve akademik yaşamını etkileyebilir (5).
4. Arkadaş İlişkilerinde Sürekli Sorun Yaşaması
Çocuk;
-
Arkadaş edinemiyorsa,
-
Sürekli dışlanıyorsa,
-
Oyunlara katılmıyorsa,
-
Her ortamda kavga ediyorsa,
sosyal beceriler açısından değerlendirilmesi gerekebilir.
5. Davranış Problemlerinin Artması
Aşağıdaki davranışlar sık görülüyorsa destek alınması düşünülebilir:
-
Kurallara sürekli karşı gelme,
-
Yalan söyleme,
-
Aşırı inatçılık,
-
Eşyaları kırma,
-
Sık saldırgan davranışlar.
6. Okul Başarısında Ani Düşüş
Daha önce başarılı olan bir çocuğun;
-
Derslere ilgisinin azalması,
-
Ödev yapmak istememesi,
-
Dikkatini sürdürememesi,
-
Notlarının hızla düşmesi,
duygusal veya gelişimsel güçlüklerin işareti olabilir.
7. Dikkat ve Odaklanma Güçlüğü
Şu belirtiler uzun süredir devam ediyorsa değerlendirme yapılabilir:
-
Başladığı işi bitirememe,
-
Dikkatin kolay dağılması,
-
Yönergeleri unutma,
-
Eşyalarını sık kaybetme.
8. Uyku Problemleri
Uzun süre devam eden;
-
Kabuslar,
-
Gece korkuları,
-
Yalnız uyuyamama,
-
Sık uyanma,
çocuğun yaşadığı duygusal zorlanmalarla ilişkili olabilir.
9. Kardeş Kıskançlığının Yoğun Yaşanması
Yeni kardeş sonrasında;
-
Alt ıslatma,
-
Aşırı öfke,
-
Anne babaya yapışma,
-
Bebeksi davranışlar
gözlenebilir. Bu belirtiler yoğun ve kalıcı olduğunda profesyonel destek faydalı olabilir.
10. Boşanma Sonrası Davranış Değişiklikleri
Boşanma, taşınma veya aile yapısındaki önemli değişiklikler sonrasında çocuklarda;
-
Kaygı,
-
Öfke,
-
İçe kapanma,
-
Davranış değişiklikleri
görülebilir. Bu süreçte çocukların duygusal ihtiyaçlarının desteklenmesi önemlidir.
11. Travmatik Yaşantılar Sonrası Değişimler
Deprem, trafik kazası, hastane yatışı, sevilen birinin kaybı veya benzeri zorlayıcı yaşam olaylarından sonra;
-
Korkular,
-
Kabuslar,
-
Sürekli aynı olayı anlatma,
-
Aşırı irkilme
gibi belirtiler ortaya çıkabilir (14).
12. Okul Reddi
Her sabah;
-
Karın ağrısı,
-
Mide bulantısı,
-
Ağlama,
-
Okula gitmeyi reddetme
gibi belirtiler yaşıyorsa yalnızca fiziksel nedenler değil psikolojik etkenler de değerlendirilmelidir.
13. Parmak Emme, Tırnak Yeme ve Tikler
Bu davranışlar gelişim dönemlerinde görülebilir. Ancak uzun süre devam ediyor ve günlük yaşamı etkiliyorsa değerlendirilmesi önerilir.
14. Aşırı İçe Kapanma
Eskiden sosyal olan bir çocuğun;
-
Arkadaşlarından uzaklaşması,
-
Oyun oynamak istememesi,
-
Sürekli üzgün görünmesi,
-
Kendini yalnızlaştırması
profesyonel değerlendirme gerektirebilir.
15. Oyunlarında Sürekli Aynı Korkuların Tekrar Etmesi
Çocuklar duygularını çoğu zaman oyun yoluyla ifade ederler. Sürekli tekrar eden;
-
Ayrılık,
-
Kayıp,
-
Şiddet,
-
Korku,
-
Yalnızlık
temalı oyunlar, çocuğun yaşadığı duygusal güçlükler hakkında önemli ipuçları verebilir. Oyun terapisi, bu duyguların güvenli bir ortamda ifade edilmesini destekleyen bilimsel temelli yaklaşımlardan biridir (3,10).
Çocuk Psikoloğu İlk Görüşmede Ne Yapar?
İlk görüşmede genellikle;
-
Aileden ayrıntılı gelişim öyküsü alınır.
-
Çocuğun güçlü yönleri ve zorlandığı alanlar değerlendirilir.
-
Gerekirse standart değerlendirme ölçekleri planlanır.
-
Aileye süreç hakkında bilgi verilir.
-
İhtiyaca göre oyun terapisi, ebeveyn danışmanlığı veya farklı psikolojik destek yöntemleri önerilebilir.
Her çocuk farklı olduğu için süreç bireysel ihtiyaçlara göre planlanır.
Anne Babalar İçin Önemli Bir Hatırlatma
Her davranış değişikliği psikolojik bir bozukluk anlamına gelmez. Aynı şekilde her sorunun kendiliğinden düzelmesini beklemek de doğru olmayabilir. Önemli olan davranışın şiddeti, sıklığı, süresi ve çocuğun günlük yaşamını ne kadar etkilediğidir.
Erken dönemde alınan profesyonel destek; çocuğun duygusal gelişimini, sosyal ilişkilerini, okul yaşamını ve aile içi iletişimi güçlendirmeye yardımcı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Çocuk psikoloğuna kaç yaşında gidilebilir?
Çocuğun ihtiyaçlarına göre okul öncesi dönemden itibaren değerlendirme ve psikolojik destek süreci planlanabilir.
Çocuk psikoloğu sadece ciddi sorunlarda mı gereklidir?
Hayır. Bazen gelişimsel süreçlerin değerlendirilmesi, ebeveyn danışmanlığı veya önleyici psikolojik destek amacıyla da başvurulabilir.
Oyun terapisi her çocuk için uygulanır mı?
Hayır. Oyun terapisinin uygunluğu çocuğun yaşı, gelişim düzeyi, ihtiyaçları ve yapılan değerlendirme sonucunda belirlenir.
Sonuç
Çocuklar yaşadıkları duyguları her zaman sözcüklerle ifade edemezler. Bazen davranışları, bazen oyunları, bazen de okul yaşantıları bize önemli mesajlar verir. Anne babaların bu işaretleri erken fark etmesi ve gerektiğinde profesyonel destek alması, çocuğun sağlıklı gelişimini destekleyen en önemli adımlardan biridir.
Bilimsel Kaynaklar
-
American Academy of Child and Adolescent Psychiatry (AACAP). When to Seek Help for Your Child. https://www.aacap.org
-
American Psychological Association (APA). Children's Mental Health. https://www.apa.org
-
Association for Play Therapy (APT). Evidence Supporting Play Therapy. https://www.a4pt.org
-
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Children's Mental Health. https://www.cdc.gov
-
World Health Organization (WHO). Mental Health of Children and Adolescents. https://www.who.int
-
American Academy of Pediatrics (AAP). Mental Health Initiatives. https://www.aap.org
-
National Institute of Mental Health (NIMH). Children and Mental Health. https://www.nimh.nih.gov
-
Kazdin, A. E. Parent Management Training: Treatment for Oppositional, Aggressive, and Antisocial Behavior in Children and Adolescents. Oxford University Press.
-
Landreth, G. L. Play Therapy: The Art of the Relationship. Routledge.
-
Bratton, S. C., Ray, D., Rhine, T., & Jones, L. (2005). The Efficacy of Play Therapy With Children: A Meta-Analytic Review. Professional Psychology: Research and Practice, 36(4), 376–390.
-
Ray, D. C. Advanced Play Therapy: Essential Conditions, Knowledge, and Skills for Child Practice. Routledge.
-
Bowlby, J. Attachment and Loss. Basic Books.
-
Siegel, D. J., & Bryson, T. P. The Whole-Brain Child. Delacorte Press.
-
National Child Traumatic Stress Network (NCTSN). Resources for Parents and Caregivers. https://www.nctsn.org
-
UNICEF. Early Childhood Development. https://www.unicef.org
