Çocuklar Neden Okula Gitmek İstemez?

Bir çocuk “Okula gitmek istemiyorum” dediğinde bunun tek bir nedeni olmayabilir. Çocuğun yaşı, gelişim dönemi, aile ilişkileri, okul deneyimleri, arkadaş ilişkileri ve akademik süreç birlikte değerlendirilmelidir.

Okula gitmek istememenin arkasında ayrılık kaygısı, okulda başarısız olma korkusu, akran ilişkileri, zorbalık, öğretmenle yaşanan güçlükler veya çeşitli kaygılar bulunabilir.

1. Anne ve Babadan Ayrılmakta Zorlanma

Özellikle okula yeni başlayan küçük çocuklarda evden ve ebeveynden ayrılmak zorlayıcı olabilir.

Çocuk;

• “Sen de benimle gel.”
• “Beni bırakma.”
• “Ya sana bir şey olursa?”
• “Ben okuldayken sen nereye gideceksin?”

gibi sorular sorabilir.

Okula gitmek istememenin yanında ebeveyni ev içinde sürekli takip etme, yalnız kalmak istememe veya uyku konusunda zorlanma da görülebilir. Bu durumda yalnızca okul davranışına değil, çocuğun ebeveynden ayrılma konusunda yaşadığı güçlüğe de bakmak gerekir.

2. Okul Korkusu ve Okul Kaygısı

Çocuk okulu düşündüğünde yoğun kaygı yaşayabilir. Ancak bu kaygının nedenini her zaman açık biçimde ifade edemeyebilir.

Örneğin çocuk yalnızca:

“Bilmiyorum, sadece gitmek istemiyorum.”

diyebilir.

Bu nedenle sürekli “Neden gitmek istemiyorsun?” diye sormak her zaman yeterli olmayabilir. Okul sabahında neler yaşadığı, okuldan döndüğündeki ruh hali, hangi günlerde daha fazla zorlandığı ve okulda kendisini hangi durumlarda güvende ya da kaygılı hissettiği birlikte değerlendirilmelidir.

3. Akran Zorbalığı veya Arkadaşlık Sorunları

Çocuğunuz daha önce okula severek giderken aniden gitmek istememeye başladıysa okulda yaşanan sosyal ilişkiler özellikle araştırılmalıdır.

Çocuk;

• arkadaş grubunun dışında bırakılıyor,
• alay ediliyor,
• tehdit ediliyor,
• fiziksel zorbalığa maruz kalıyor,
• teneffüslerde yalnız kalıyor

olabilir.

Çocuğunuza doğrudan sorgulayıcı sorular yöneltmek yerine şu tür açık uçlu sorular sorabilirsiniz:

• Teneffüslerde genellikle kiminle vakit geçiriyorsun?
• Sınıfta seni rahatsız eden biri var mı?
• Okulda kendini en rahat hissettiğin zaman hangisi?
• Okulda kendini en rahatsız hissettiğin zaman hangisi?

4. Akademik Zorlanma

Çocuk bazen okulun kendisinden değil, okulda başarısız olma ihtimalinden kaçınıyor olabilir.

Okuma-yazma öğrenirken zorlanma, matematikte güçlük, sınıfın gerisinde kaldığını düşünme veya öğretmenin kendisine soru sormasından korkma okula karşı isteksizliği artırabilir.

Özellikle;

• “Ben yapamıyorum.”
• “Herkes benden daha iyi.”
• “Öğretmen bana soru soracak.”
• “Okumak istemiyorum.”

gibi ifadeler kullanıyorsa akademik alanın da değerlendirilmesi önemlidir.

Dikkati sürdürme, dürtüsellik veya ders performansıyla ilgili belirgin güçlükler de bulunuyorsa gerekli durumlarda uzman değerlendirmesi kapsamında MOXO Dikkat Testi gibi değerlendirme araçları hakkında bilgi alınabilir.

5. Öğretmenle İlgili Yaşanan Güçlükler

Bazen çocuk okulun tamamından değil, öğretmeniyle yaşadığı belirli bir durumdan kaçınmaya çalışıyor olabilir.

Öğretmenin kendisine kızacağından, sınıfta söz hakkı verileceğinden, tahtaya kaldırılacağından veya hata yaptığında arkadaşlarının önünde utanacağından korkabilir.

Çocuğun anlatımını küçümsemeden dinlemek ve gerektiğinde öğretmenle görüşmek önemlidir.

6. Yeni Okula veya 1. Sınıfa Başlama

Yeni bir okul çocuk açısından;

• yeni öğretmen,
• yeni arkadaşlar,
• yeni kurallar,
• yeni bir bina,
• ebeveynden daha uzun süre ayrı kalmak

anlamına gelebilir.

Bu nedenle özellikle 1. sınıfa başlayan çocuklarda okula uyum süreci zaman alabilir.

Okul öncesi dönemde çocuğun gelişimsel olarak okula hazır olup olmadığı konusunda soru işaretleri bulunuyorsa okula hazırlık değerlendirmesi ve gerekli görülen durumlarda Metropolitan Okul Olgunluğu Testi gibi değerlendirmeler hakkında uzmanlardan bilgi alınabilir.

7. Tatil Sonrası Okula Dönüş

Uzun yaz tatili, ara tatil, hastalık veya uzun süre evde kalmanın ardından bazı çocuklar okula dönmekte zorlanabilir.

Özellikle yaz tatilinin son günlerinde uyku, yemek ve sabah kalkma düzeninin okul dönemine yaklaştırılması çocuğun günlük rutine yeniden uyum sağlamasına yardımcı olabilir.

Okul Korkusu Nedir?

Günlük kullanımda “okul korkusu” veya “okul fobisi” olarak ifade edilen durum, çocuğun okula gitmeye karşı yoğun korku veya kaygı göstermesiyle ilişkilidir.

Okula Gitmek İstemeyen Çocukta Hangi Belirtiler Görülebilir?

Özellikle okul sabahlarında;

• karın ağrısı,
• baş ağrısı,
• mide bulantısı,
• baş dönmesi,
• ağlama,
• öfke nöbetleri,
• okula hazırlanmayı reddetme,
• ebeveynden ayrılmak istememe,
• okula giderken yoğun korku

görülebilir.

Fiziksel yakınmaların özellikle okula gitme zamanı yaklaşırken ortaya çıkması ve çocuk evde kaldığında azalması okul reddiyle birlikte görülebilir.

Ancak fiziksel belirtileri görür görmez “psikolojik, hiçbir şeyi yok” şeklinde değerlendirmek doğru değildir. Yeni başlayan veya tekrarlayan fiziksel yakınmalarda tıbbi nedenlerin değerlendirilmesi gerekebilir.

Çocuğum Okula Giderken Karnım Ağrıyor Diyor

Çocuğun karnının gerçekten ağrıyor olması ile kaygı yaşaması birbirini dışlayan durumlar değildir. Kaygı çocuklarda gerçek fiziksel belirtilerle birlikte görülebilir.

Bu nedenle “Numara yapıyorsun” veya “Hiçbir şeyin yok” demek yerine çocuğun yakınmalarını ciddiye almak önemlidir.

Çocuğum Okula Gitmek İstemiyor: Nasıl Davranmalıyım?

Önce nedenini anlamaya çalışın.

Çocuğunuza şu soruları sorabilirsiniz:

• Okulda günün en zor kısmı hangisi?
• Teneffüste ne oluyor?
• Sınıfta kendini rahat hissediyor musun?
• Okula giderken en çok ne olmasından korkuyorsun?
• Okulda değiştirebilseydin neyi değiştirirdin?

Duygusunu kabul edin ancak kaçınmayı istemeden güçlendirmemeye çalışın.

“Korkacak hiçbir şey yok” demek yerine:

“Okula giderken zorlandığını görüyorum. Seni neyin zorladığını birlikte anlamaya çalışacağız.”

şeklinde yaklaşabilirsiniz.

Çocuğun kaygısını anlamak ile her kaygı yaşadığında okula gitmemesine izin vermek aynı şey değildir.

Öğretmeniyle Görüşün

Öğretmeninden şu konularda bilgi isteyebilirsiniz:

• Derse katılıyor mu?
• Teneffüslerde yalnız mı?
• Arkadaş ilişkileri nasıl?
• Son dönemde davranışında değişiklik oldu mu?
• Akademik olarak zorlandığı bir alan var mı?
• Sınıfta ağlama veya yoğun kaygı görülüyor mu?
• Belirli bir çocukla sorun yaşıyor mu?

1. Sınıfa Başlayan Çocuk Okula Nasıl Alıştırılır?

Okul başlamadan önce;

• uyku saatini düzenlemek,
• sabah rutinini prova etmek,
• okul yolunu birlikte görmek,
• çantasını birlikte hazırlamak,
• okul hakkında gerçekçi ve olumlu konuşmak,
• vedalaşma biçimini önceden belirlemek

çocuğun belirsizlikle başa çıkmasına yardımcı olabilir.

Okulun İlk Günü Ağlayan Çocuğa Nasıl Davranılmalı?

Çocuğun okulun ilk günlerinde ağlaması otomatik olarak okula hazır olmadığı anlamına gelmez. Yeni ortama ve ebeveynden ayrılmaya alışmak bazı çocuklar için zaman alabilir.

Kısa, sakin ve öngörülebilir bir vedalaşma rutini oluşturmak yararlı olabilir.

Çocuğu Zorla Okula Göndermek Doğru mu?

Burada “zorlamak” ile okula devam konusunda tutarlı olmak birbirinden ayrılmalıdır.

Çocuğu korkutmak, tehdit etmek, aşağılamak veya fiziksel güç kullanmak uygun değildir. Bununla birlikte her kaygı yaşadığında çocuğun evde kalmasına izin vermek de kaçınma davranışının sürmesine katkıda bulunabilir.

Okula Gitmek İstemeyen Çocuğa Söylenmemesi Gerekenler

• “Bebek misin sen?”
• “Herkes gidiyor, bir tek sen sorun çıkarıyorsun.”
• “Ağlarsan seni bırakıp giderim.”
• “Okula gitmezsen öğretmenine söylerim.”
• “Bunda korkacak ne var?”
• “Numara yaptığını biliyorum.”

Okula Gitmek İstemeyen Çocuk Evde Kalmalı mı?

Çocuğun gerçek bir hastalığı varsa sağlık durumuna göre hareket edilmelidir.

Ancak tıbbi bir neden bulunmadığı halde kaygı nedeniyle sürekli evde kalmak, bazı çocuklarda okula dönüşü daha da zorlaştırabilir.

Okul Korkusu Ne Kadar Sürer?

Her çocuk için belirli bir süre vermek mümkün değildir. Yeni okula veya sınıfa uyum süreciyle başlayan güçlük bazı çocuklarda kısa sürede azalırken bazı çocuklarda daha uzun sürebilir.

Özellikle;

• sorun giderek artıyorsa,
• çocuk düzenli olarak okulu kaçırıyorsa,
• yoğun fiziksel belirtiler varsa,
• sabahları ciddi krizler yaşanıyorsa,
• aile yaşamı belirgin biçimde etkileniyorsa,
• akran zorbalığından şüpheleniliyorsa,
• çocuk okulda kalamıyorsa

daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.

Okul Korkusunda Ne Zaman Destek Alınmalı?

Çocuğun okula gitmek istememesinin altında ne bulunduğunu anlamak bazen aile için kolay olmayabilir.

Çocuğun gelişim düzeyi, aile ilişkileri, okul deneyimi, arkadaş ilişkileri, kaygıları ve davranışları birlikte değerlendirilmelidir.

Okula gitmeme davranışı kalıcı hale geliyor, devamsızlık artıyor veya çocuğun günlük yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme düşünülebilir.

Çocukluk döneminde yaşanan duygusal ve davranışsal güçlüklerle ilgili daha ayrıntılı bilgi için İstanbul Çocuk Psikoloğu sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Çocuklarda Okula Uyum Sürecinde Aile–Okul İş Birliği

Okula gitmek istemeyen bir çocukta yalnızca çocuğa odaklanmak her zaman yeterli olmayabilir.

Öğretmenin gözlemleri, ebeveynlerin evde gördükleri ve çocuğun anlattıkları birlikte değerlendirildiğinde yaşanan güçlüğün hangi durumlarda ortaya çıktığı daha iyi anlaşılabilir.

Gerekli durumlarda çocuk + aile + öğretmen/okul + ilgili uzman arasında iş birliği kurulması daha bütüncül bir değerlendirmeye yardımcı olabilir.

İstanbul'da Okula Gitmek İstemeyen Çocuklar İçin Destek

Çocuğunuz okula gitmek istemiyor, okul sabahlarında yoğun kaygı yaşıyor, ağlıyor veya okula uyum sağlamakta zorlanıyorsa öncelikle bu davranışın altında yatan nedenin anlaşılması önemlidir.

Bir Aile Psikoloji'de çocuk ve aileyle yapılan görüşmeler kapsamında çocuğun yaşadığı güçlükler, aileden alınan bilgiler ve gerekli durumlarda okul süreci birlikte değerlendirilebilir.

Çocuk ve ergen alanındaki çalışmalarımız hakkında ayrıntılı bilgi için İstanbul Çocuk Psikoloğu sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Çocuğum okula gitmek istemiyor, ne yapmalıyım?

Öncelikle çocuğun neden okula gitmek istemediğini anlamaya çalışın. Ayrılık güçlüğü, akademik zorlanma, akran sorunları, zorbalık veya farklı kaygılar bulunabilir. Sorun devam ediyorsa öğretmeniyle görüşmek ve gerektiğinde profesyonel değerlendirme almak yararlı olabilir.

Okula gitmek istemeyen çocuğa nasıl davranılmalı?

Çocuğun duygusunu küçümsemeden dinlemek ancak okula gitmeme davranışını da istemeden güçlendirmemek önemlidir. Çocuğun hangi durumlarda daha fazla zorlandığını anlamaya çalışabilirsiniz.

Okul korkusu olan çocuk evde bırakılmalı mı?

Gerçek bir hastalık bulunmadığı durumda kaygı nedeniyle uzun süre okuldan uzak kalmak bazı çocuklarda okula dönüşü zorlaştırabilir. Çocuğun yaşadığı güçlüğün nedeni değerlendirilerek uygun yaklaşım belirlenmelidir.

Çocuğum okula giderken neden karnının ağrıdığını söylüyor?

Kaygı çocuklarda karın ağrısı, baş ağrısı ve mide bulantısı gibi fiziksel belirtilerle birlikte görülebilir. Bununla birlikte tekrarlayan fiziksel yakınmaların tıbbi nedenleri de değerlendirilmelidir.

1. sınıfa başlayan çocuğun ağlaması normal mi?

Yeni ortama ve ebeveynden ayrılmaya alışma sürecinde bazı çocuklarda ağlama görülebilir. Ancak yoğun korku uzun süre devam ediyor ve çocuğun okula katılımını engelliyorsa durumun değerlendirilmesi yararlı olabilir.

Okul korkusu ile ayrılık kaygısı aynı şey mi?

Hayır. Okula gitmek istememenin nedenlerinden biri ayrılma güçlüğü olabilir ancak her okul reddi bununla açıklanamaz. Arkadaşlık sorunları, zorbalık, akademik güçlükler veya farklı kaygılar da rol oynayabilir.

Okula gitmek istemeyen çocuk için psikolojik destek ne zaman düşünülmeli?

Sorun sürekli hale geliyor, devamsızlık artıyor, yoğun ağlama veya fiziksel yakınmalar yaşanıyor ya da çocuğun günlük işlevselliği belirgin biçimde etkileniyorsa profesyonel değerlendirme düşünülebilir.