Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Zaman zaman istenmeyen düşüncelerin akla gelmesi, bir şeyi tekrar kontrol etmek veya belirli konularda endişelenmek birçok kişinin yaşayabileceği durumlardır. Ancak bu düşünceler ve davranışlar yoğun, tekrarlayıcı ve günlük yaşamı etkileyen bir hale geldiğinde Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) açısından değerlendirme gerekebilir.

OKB; kişinin kontrol etmekte zorlandığı, tekrarlayan ve istenmeyen düşünce, dürtü veya zihinsel imgelerle (obsesyonlar) ve bunlara yanıt olarak ortaya çıkabilen tekrarlayıcı davranış veya zihinsel eylemlerle (kompulsiyonlar) karakterize bir ruhsal bozukluktur.

Belirtiler zaman alıcı olabilir, belirgin sıkıntıya neden olabilir ve kişinin günlük yaşamını, ilişkilerini, eğitimini veya iş yaşamını etkileyebilir.

OKB Nedir?

Obsesif Kompulsif Bozukluk, kısa adıyla OKB, obsesyonların, kompulsiyonların veya her ikisinin birlikte görülebildiği bir ruhsal bozukluktur.

OKB'deki düşünceler sıradan günlük endişelerden farklı olarak tekrarlayıcı, istenmeyen ve kişide belirgin sıkıntı oluşturabilecek nitelikte olabilir.

Kişi bu düşüncelerin oluşturduğu sıkıntıyı azaltmak veya korktuğu bir durumun gerçekleşmesini önlemek amacıyla belirli davranışları ya da zihinsel ritüelleri tekrar tekrar gerçekleştirebilir.

Obsesyon Nedir?

Obsesyonlar; kişinin istemediği halde tekrar tekrar zihnine gelen düşünceler, dürtüler veya zihinsel imgeler olarak tanımlanabilir.

Obsesyonların içeriği kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde kirlenme veya hastalık korkuları öne çıkarken bazı kişilerde hata yapma, zarar verme, dini veya cinsel içerikli istenmeyen düşünceler, simetri ya da düzen ihtiyacı görülebilir.

Yaygın Obsesyon Belirtileri Nelerdir?

OKB'de görülebilen obsesyon örnekleri arasında:

• Mikrop veya kirlenmeyle ilgili yoğun korkular,
• Bir şeyi unutmuş veya yanlış yapmış olma konusunda sürekli kuşku,
• Kendisine veya başka birine zarar verme konusunda istenmeyen düşünceler,
• Kontrolünü kaybetme korkusu,
• Simetri veya eşyaların belirli bir düzende olması ihtiyacı,
• Dini, cinsel veya ahlaki içerikli istenmeyen düşünceler,
• Hata yapma konusunda yoğun endişe,
• Bir şeylerin “tam doğru” olmadığı hissi

bulunabilir.

İstenmeyen bir düşüncenin zihne gelmesi tek başına OKB olduğu anlamına gelmez. Belirtilerin niteliği, sıklığı, kişinin yaşadığı sıkıntı ve günlük yaşam üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilir.

Kompulsiyon Nedir?

Kompulsiyonlar, kişinin çoğunlukla obsesyonların oluşturduğu kaygı veya sıkıntıyı azaltmak amacıyla yapmak zorunda hissettiği tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemlerdir.

Kompulsiyonlar kişiye kısa süreli bir rahatlama sağlayabilir. Ancak bu rahatlama kalıcı olmayabilir ve aynı davranışın tekrar edilmesi ihtiyacı ortaya çıkabilir.

Yaygın Kompulsiyon Belirtileri Nelerdir?

• Elleri aşırı veya tekrarlayıcı biçimde yıkamak,
• Kapı, pencere, ocak veya elektrikli cihazları tekrar tekrar kontrol etmek,
• Eşyaları belirli bir düzene veya simetriye göre yerleştirmek,
• Belirli sayılarda saymak veya bazı işlemleri belirli sayıda tekrarlamak,
• Belirli sözcükleri veya cümleleri zihinsel olarak tekrar etmek,
• Tekrar tekrar güvence istemek,
• Bir davranışı “doğru hissettirene” kadar yeniden yapmak,
• Kaygı uyandıran kişi, nesne veya durumlardan kaçınmak

gibi davranışlar görülebilir.

Obsesyon ve Kompulsiyon Arasındaki Fark Nedir?

Obsesyon zihne istemsiz biçimde gelen ve sıkıntı oluşturabilen düşünce, dürtü veya imgedir. Kompulsiyon ise çoğunlukla bu sıkıntıyı azaltmak amacıyla gerçekleştirilen davranış veya zihinsel ritüeldir.

Her Takıntı OKB midir?

Hayır. Her insan zaman zaman bir düşünceye takılabilir, bir şeyi tekrar kontrol edebilir veya belirli alışkanlıkları sürdürebilir.

OKB değerlendirmesinde yalnızca davranışın varlığı değil; kişinin obsesyon ve kompulsiyonlarını kontrol etmekte ne ölçüde zorlandığı, bunların ne kadar zaman aldığı, ne kadar sıkıntı yarattığı ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği önemlidir.

OKB Belirtileri Günlük Yaşamı Nasıl Etkileyebilir?

Obsesyonlar ve kompulsiyonlar bazı kişilerde önemli ölçüde zaman alabilir. Örneğin sürekli kontrol etme nedeniyle evden çıkmak gecikebilir veya kirlenme korkusu nedeniyle günlük aktivitelerden kaçınma görülebilir.

Belirtiler kişinin iş veya okul yaşamını, aile ve sosyal ilişkilerini ve günlük sorumluluklarını etkileyebilir. NIMH, OKB'de obsesyon ve kompulsiyonların çoğunlukla zaman alıcı olduğunu ve günlük yaşamda belirgin sorunlara yol açabildiğini belirtmektedir.

OKB'nin Nedenleri Nelerdir?

OKB'nin tek bir nedeni olduğu düşünülmemektedir. Araştırmalar genetik, biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörlerin rolünü incelemektedir.

Aile öyküsü ve genetik yatkınlık bazı kişilerde riskle ilişkili olabilir. Bunun yanında beynin belirli işlevleri, kişinin mizacı ve çeşitli yaşam deneyimleri de araştırılan faktörler arasındadır.

Bu nedenle OKB'yi yalnızca “serotonin eksikliği”, çocukluk yaşantıları veya belirli bir kişilik özelliğiyle açıklamak doğru değildir.

OKB Nasıl Teşhis Edilir?

OKB tanısı yalnızca internette bulunan bir belirti listesinden hareketle konulamaz. Değerlendirmede kişinin obsesyonları, kompulsiyonları, belirtilerin süresi ve günlük yaşam üzerindeki etkileri ele alınır.

Benzer belirtilere yol açabilecek başka ruhsal veya tıbbi durumların da değerlendirilmesi gerekebilir. Tanı ve tıbbi değerlendirme için uygun sağlık profesyonellerine başvurulmalıdır.

OKB Tedavisi Nasıl Yapılır?

OKB için etkili tedavi seçenekleri bulunmaktadır. Tedavi planı kişinin belirtilerine, belirtilerin şiddetine, yaşına, günlük işlevselliğine ve eşlik eden diğer durumlara göre belirlenir.

Güncel klinik kaynaklarda OKB tedavisinde özellikle Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) kapsamında Maruz Bırakma ve Tepki Önleme (ERP) ile ilaç tedavileri öne çıkmaktadır. Bazı kişilerde psikoterapi, bazı kişilerde ilaç tedavisi ve bazı kişilerde ise her ikisinin birlikte uygulanması değerlendirilebilir.

Maruz Bırakma ve Tepki Önleme (ERP) Nedir?

ERP, OKB için kullanılan Bilişsel Davranışçı Terapi yaklaşımlarından biridir.

Süreç kişinin kaygı oluşturan durumlarla planlı ve kademeli biçimde karşılaşmasını ve bu sırada alışılmış kompulsif davranışı gerçekleştirmemeyi öğrenmesini içerir.

ERP'nin amacı kişiyi kontrolsüz biçimde korktuğu durumun içine bırakmak değildir. Çalışma, kişinin ihtiyaçlarına göre yapılandırılır ve uygun bir terapi planı içerisinde yürütülür.

OKB'de İlaç Tedavisi

OKB tedavisinde ilaç tedavisi de kullanılabilir. Güncel klinik kaynaklarda özellikle serotonin sistemi üzerinde etkili bazı antidepresanlar, özellikle SSRI grubu ilaçlar, kullanılan seçenekler arasında yer almaktadır.

Hangi ilacın uygun olduğuna, dozuna, kullanım süresine ve olası yan etkilerine ilişkin değerlendirme psikiyatri hekimi tarafından yapılmalıdır. İlaç başlanması, değiştirilmesi veya bırakılması hekim değerlendirmesi olmadan yapılmamalıdır.

OKB Tamamen Geçer mi?

OKB'nin seyri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Uygun tedaviyle birçok kişide belirtilerin yönetilmesi, günlük yaşam üzerindeki etkisinin azaltılması ve işlevselliğin geliştirilmesi mümkün olabilir.

Tedavinin süresi ve elde edilen sonuçlar kişiye göre değiştiği için herkes için geçerli kesin bir süre veya sonuç vermek doğru değildir.

OKB'de Ne Zaman Destek Alınmalı?

Tekrarlayan düşünce ve davranışlar kişinin günlük yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme düşünülebilir.

Özellikle;

• Takıntılar gün içerisinde önemli ölçüde zaman alıyorsa,
• Kontrol etme veya temizleme davranışları giderek artıyorsa,
• Belirtiler nedeniyle bazı ortamlardan veya etkinliklerden kaçınılıyorsa,
• İş, okul veya sosyal yaşam etkilenmeye başladıysa,
• Aile ilişkileri belirtiler nedeniyle zorlanıyorsa,
• Kişi yaşadığı düşünce ve davranışlar nedeniyle belirgin sıkıntı yaşıyorsa

ruh sağlığı alanında uygun bir değerlendirme alınabilir.

İstanbul'da OKB İçin Psikolojik Destek

Obsesif düşünceler, yoğun kaygı veya tekrarlayıcı davranışlar yaşıyorsanız öncelikle belirtilerin ve ihtiyaçların değerlendirilmesi önemlidir.

İstanbul'daki bireysel danışmanlık çalışmalarımız hakkında bilgi almak için İstanbul Psikolog sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Bakırköy ve çevresinde destek arıyorsanız Bakırköy Psikolog sayfamızdan; Bayrampaşa ve çevresinde destek arıyorsanız Bayrampaşa Psikolog sayfamızdan merkezlerimiz hakkında bilgi alabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

OKB ile takıntılı olmak aynı şey midir?

Hayır. Günlük dilde kullanılan “takıntı” ifadesi ile klinik olarak değerlendirilen OKB aynı şey değildir. OKB'de belirtilerin kişinin yaşamında oluşturduğu sıkıntı ve işlev kaybı önemlidir.

OKB'si olan kişi düşüncelerinin mantıksız olduğunu bilir mi?

İçgörü kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişiler obsesyonlarının aşırı veya gerçekçi olmadığını fark ederken bazı kişiler bu düşüncelerin doğruluğundan daha fazla emin olabilir. Bu nedenle “OKB'si olan herkes düşüncelerinin mantıksız olduğunu bilir” şeklinde bir genelleme doğru değildir.

OKB sadece temizlik takıntısı mıdır?

Hayır. Kirlenme ve temizlik belirtileri sık bilinen örnekler olsa da OKB; kontrol etme, zarar verme korkusu, simetri, dini veya cinsel içerikli istenmeyen düşünceler ve çeşitli zihinsel ritüeller gibi farklı biçimlerde görülebilir.

OKB tedavisinde hangi terapi kullanılır?

OKB için en fazla araştırılmış psikoterapi yaklaşımlarından biri, Bilişsel Davranışçı Terapi kapsamında uygulanan Maruz Bırakma ve Tepki Önleme (ERP) yöntemidir.

OKB için ilaç kullanmak gerekir mi?

Her kişi için aynı tedavi planı uygulanmaz. Belirtilerin şiddeti, kişinin ihtiyaçları ve klinik değerlendirmeye göre psikoterapi, ilaç tedavisi veya bunların birlikte kullanılması düşünülebilir. İlaç tedavisi psikiyatri hekimi tarafından değerlendirilmelidir.

Kaynaklar