İntihara Psikolojik Bakış

İntihar düşünceleri tek bir nedene indirgenemeyecek kadar karmaşık bir konudur. Ruhsal sıkıntılar, yoğun umutsuzluk, yaşam olayları, kayıplar, kişilerarası sorunlar ve başka birçok etken kişinin yaşadığı krizle ilişkili olabilir.

Bu nedenle intiharı yalnızca “depresyonun sonucu” veya tek bir yaşam olayının doğrudan sonucu olarak açıklamak doğru değildir.

Bu yazıda intihar düşüncelerine psikolojik açıdan genel bir çerçevede bakıyor; riskle ilişkili olabilecek faktörleri, uyarı işaretlerini ve yardım aramanın önemini ele alıyoruz.

İntihara Psikolojik Açıdan Nasıl Bakılır?

İntihar davranışını tek bir nedene bağlamak çoğu zaman mümkün değildir. Bir kişinin yaşadığı ruhsal sıkıntı, yaşam koşulları, ilişkileri, geçmiş deneyimleri, sağlık sorunları, sosyal destek düzeyi ve başka birçok faktör birbiriyle etkileşebilir.

Bu nedenle “Bir insan neden intihar eder?” sorusunun herkes için geçerli tek bir cevabı yoktur. Risk faktörlerinin bulunması kişinin mutlaka intihar girişiminde bulunacağı anlamına gelmediği gibi, belirgin bir risk faktörünün görülmemesi de kişinin kesin olarak güvende olduğunu göstermez.

İntihar Düşünceleriyle İlişkili Olabilecek Psikolojik Faktörler

Bazı psikolojik ve yaşamla ilişkili durumlar intihar düşünceleri açısından riskle ilişkili olabilir. Ancak bunların hiçbiri tek başına bir kişinin intihar edeceğini göstermez.

Depresyon ve Yoğun Umutsuzluk

Depresif belirtiler, yoğun umutsuzluk, değersizlik ve geleceğin düzelmeyeceğine ilişkin düşünceler bazı kişilerde intihar düşünceleriyle birlikte görülebilir.

Yoğun Kaygı ve Ruhsal Sıkıntı

Uzun süren veya çok yoğun yaşanan kaygı, huzursuzluk ve kişinin baş etmekte zorlandığı ruhsal sıkıntılar genel psikolojik yükü artırabilir. Bu durumlar kişinin diğer risk faktörleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Travmatik Yaşantılar ve Kayıplar

Travmatik deneyimler, önemli kayıplar, kişilerarası krizler veya kişinin yaşamında meydana gelen büyük değişiklikler bazı kişiler için yoğun psikolojik zorlanmaya neden olabilir.

Bipolar Bozukluk ve Diğer Ruhsal Sorunlar

Bazı ruhsal bozukluklar intihar riskiyle ilişkili olabilir. Ancak psikiyatrik tanısı bulunan herkesin intihar riski taşıdığı düşünülmemelidir. Risk değerlendirmesi kişinin mevcut durumu ve diğer etkenlerle birlikte yapılmalıdır.

Alkol ve Madde Kullanımı

Alkol veya madde kullanımı bazı kişilerde dürtüselliği artırabilir, muhakemeyi etkileyebilir ve mevcut ruhsal sorunlarla birlikte riski ağırlaştırabilir.

Umutsuzluk ve Çaresizlik

Kişinin yaşadığı sorunların hiçbir zaman değişmeyeceğini düşünmesi, gelecekte hiçbir çıkış yolu görememesi veya kendisini yoğun biçimde çaresiz hissetmesi ciddiye alınması gereken durumlardır.

İntihar Riski Açısından Hangi Uyarı İşaretleri Önemlidir?

İntihar düşüncesi yaşayan herkes aynı belirtileri göstermez. Ayrıca aşağıdaki davranışlardan birinin görülmesi kişinin mutlaka intihar edeceği anlamına gelmez.

Bununla birlikte özellikle yeni ortaya çıkan veya belirgin biçimde artan şu davranışlar ciddiye alınmalıdır:

• Ölmek veya yaşamamak istediğinden söz etme
• Yoğun umutsuzluk ve çaresizlik ifadeleri
• Kendisini başkalarına yük olarak gördüğünü söyleme
• Aile ve arkadaşlardan belirgin biçimde uzaklaşma
• Alışılmadık biçimde vedalaşma
• Önemli kişisel eşyalarını dağıtma
• Belirgin duygu durumu veya davranış değişiklikleri
• Riskli davranışlarda belirgin artış
• Alkol veya madde kullanımında artış
• Uyku ve günlük işlevlerde belirgin değişiklikler

Ani Bir Sakinleşme veya Rahatlama Ne Anlama Gelir?

Kişinin duygu durumundaki ani ve belirgin değişiklikler genel durum içerisinde değerlendirilmelidir. Ancak yalnızca bir kişinin aniden sakin veya mutlu görünmesinden hareketle “intihar kararı verdi” sonucuna ulaşmak doğru değildir. İntihar riski tek bir davranıştan belirlenemez.

İntihar Düşüncesi Olan Birine Doğrudan Sormak Doğru mu?

Bir yakınınızın güvenliği konusunda ciddi biçimde endişeleniyorsanız konuyu görmezden gelmek yerine açık ve sakin biçimde sorabilirsiniz.

Soruyu yargılamadan sormak ve kişinin verdiği cevabı ciddiye almak önemlidir. Konuşmanın amacı kişiyi sorgulamak değil, yaşadığı sıkıntıyı anlamak ve gerektiğinde uygun yardıma ulaşmasını sağlamaktır.

İntihar Düşüncesi Olduğunu Söyleyen Birine Nasıl Yaklaşılmalı?

Kişi kendisine zarar verme veya yaşamına son verme düşüncesinden söz ediyorsa:

• Söylediklerini ciddiye alın.
• Yargılamadan dinleyin.
• “Bunu düşünmemelisin” diyerek duygularını küçümsemeyin.
• Onu suçlamayın veya utandırmayın.
• Güvenilir yakınlarının desteğinin devreye girmesine yardımcı olun.
• Profesyonel sağlık desteğine ulaşmasını destekleyin.
• Yakın ve acil bir risk varsa kişiyi yalnız bırakmayın ve acil yardım isteyin.

Profesyonel Yardım Neden Önemlidir?

İntihar düşüncesi kişinin ruhsal durumunun profesyonel biçimde değerlendirilmesini gerektirebilir. Değerlendirmede yalnızca kişinin söylediği tek bir cümleye değil; mevcut ruhsal duruma, geçmiş öyküye, mevcut risk ve koruyucu faktörlere ve kişinin ihtiyaçlarına birlikte bakılır.

Özellikle yakın veya acil risk söz konusu olduğunda rutin bir psikolojik danışmanlık görüşmesini beklemek yerine acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır.

İntihar Hakkında Sık Sorulan Sorular

İntihar düşüncesi sadece depresyonu olan kişilerde mi görülür?

Hayır. Depresyon intihar riskiyle ilişkili olabilse de intihar düşüncelerini tek bir psikiyatrik tanıyla açıklamak doğru değildir. Kişinin durumu bütüncül olarak değerlendirilmelidir.

İntihardan bahseden kişi gerçekten bunu yapar mı?

Bir kişinin intihardan söz etmesi gelecekte kesin olarak intihar girişiminde bulunacağını göstermez. Ancak ölüm veya intihar hakkındaki ifadeler ciddiye alınmalı ve gerektiğinde profesyonel yardım sağlanmalıdır.

İntihar düşüncesi geçici olabilir mi?

İntihar düşüncelerinin yoğunluğu ve süresi değişebilir. Ancak düşüncenin geçici olabileceğini varsayarak görmezden gelmek uygun değildir. Özellikle kişinin güvenliği konusunda endişe varsa profesyonel değerlendirme gerekir.

Yakınım intihar düşüncesini bana anlattı, bunu gizli tutmalı mıyım?

Kişinin güvenliği konusunda endişe varsa durumu tamamen gizli tutacağınıza dair söz vermek uygun değildir. Gerektiğinde güvenilir yakınların ve sağlık profesyonellerinin desteğinin devreye girmesi gerekebilir.

Acil intihar riski varsa danışmanlık randevusu yeterli mi?

Hayır. Yakın ve acil bir kendine zarar verme veya intihar riski söz konusuysa rutin danışmanlık randevusu beklenmemelidir. 112 Acil Çağrı Merkezi'ne veya en yakın hastanenin acil servisine başvurulmalıdır.