Çocuğum Ders Çalışmıyor: Ne Yapmalıyım?

Çocuğunuz ders çalışmak istemiyor, ödevlerini erteliyor veya dersin başına oturduğunda kısa sürede dikkati dağılıyorsa, yalnızca “isteksiz” olduğunu düşünmek yanıltıcı olabilir.

Ders çalışma güçlüğünün arkasında motivasyon kaybı, dikkat ve odaklanma güçlüğü, akademik kaygı, başarısızlık korkusu, okulda yaşanan sorunlar, çalışma alışkanlıkları veya farklı etkenler bulunabilir.

Ders çalışmak istememe

Ödevleri sürekli erteleme

Derse odaklanamama

Ders motivasyonunda düşüş

Akademik başarıda gerileme

Sınav ve başarısızlık kaygısı

Bu nedenle ilk soru “Çocuğumu nasıl ders çalıştırabilirim?” değil, “Çocuğum neden ders çalışmakta zorlanıyor?” olmalıdır.

Çocuğum Neden Ders Çalışmıyor?

“Ders çalışmıyor” ifadesi tek bir durumu anlatıyor gibi görünse de, aynı davranış farklı çocuklarda farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Bir çocuk derse başlamayı sürekli erteleyebilirken başka bir çocuk masaya oturduğu halde dikkatini sürdüremeyebilir. Bir başka çocuk ise başarısız olmaktan korktuğu için zorlandığı görevlerden kaçınabilir.

Bu nedenle yalnızca çalışma süresini artırmaya veya çocuğa daha fazla baskı yapmaya çalışmak her zaman sorunu çözmez. Öncelikle ders çalışma davranışını zorlaştıran etkenlerin anlaşılması önemlidir.

Ders çalışmak istememenin arkasında şu durumlar bulunabilir:

• Derslere karşı motivasyonun azalması,
• Derse başlamakta veya çalışma planı oluşturmakta zorlanma,
• Dikkatini sürdürmekte ve odaklanmakta güçlük,
• Konuları anlamakta veya öğrenme sürecinde zorlanma,
• Başarısızlık korkusu ve akademik performans kaygısı,
• Sınavlarla ilgili yoğun kaygı,
• Okulda öğretmen veya arkadaşlarla yaşanan problemler,
• Uyku düzenindeki sorunlar,
• Telefon, tablet ve oyun kullanımının günlük düzeni etkilemesi,
• Ders konusunda ebeveyn ve çocuk arasında sürekli çatışma yaşanması.

Ders Çalışma Sorunu Her Çocukta Aynı Değildir

Çocuğum Dersin Başına Oturuyor Ama Dikkatini Toplayamıyor

Ders çalışmak istememek ile çalışmak istediği halde dikkatini sürdürememek aynı durum değildir. Çocuğun hangi aşamada zorlandığını ayırt etmek önemlidir.

Çocuk dersin başına oturduğu halde sürekli başka şeylerle ilgileniyor, yönergeleri unutuyor, başladığı işi tamamlamakta zorlanıyor veya çalışma sırasında çok sık bölünüyorsa dikkat süreçlerinin ayrıca değerlendirilmesi düşünülebilir.

Bununla birlikte dikkat dağınıklığı tek başına Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olduğu anlamına gelmez. Benzer davranışlar farklı nedenlerle ortaya çıkabileceği için değerlendirme yalnızca tek bir belirti üzerinden yapılmamalıdır.

Çocuğum Ders Çalışmak İstemiyor: Ebeveynler Ne Yapabilir?

1. Önce Nerede Zorlandığını Anlamaya Çalışın

“Neden ders çalışmıyorsun?” sorusu bazı çocuklarda savunmaya yol açabilir. Bunun yerine sorunu anlamaya yardımcı olacak daha somut sorular sorabilirsiniz:

• “Ders çalışırken seni en çok zorlayan şey ne?”
• “Başlamak mı zor, başladıktan sonra devam etmek mi?”
• “En çok hangi derste zorlanıyorsun?”
• “Ödev çok mu geliyor, yoksa nereden başlayacağını mı bilemiyorsun?”
• “Bir şeyi değiştirsek ders çalışmak senin için daha kolay olur muydu?”

2. Ders Konusunu Güç Mücadelesine Dönüştürmeyin

Her akşam aynı tartışmanın yaşanması zaman içerisinde ders çalışmayı ebeveyn ile çocuk arasındaki bir mücadeleye dönüştürebilir.

Sürekli “dersine otur” demek yerine çocuğun yaşına uygun sınırlı seçenekler sunulabilir. Örneğin “Ödevine yemekten önce mi, sonra mı başlamak istersin?” gibi seçenekler sorumluluğun giderek çocuğa geçmesine yardımcı olabilir.

3. Büyük Görevleri Küçük Parçalara Bölün

“Bugün bütün derslerini bitireceksin” gibi geniş hedefler özellikle başlamayı erteleyen çocuklar için bunaltıcı olabilir. Yapılacak çalışmaları daha küçük ve ulaşılabilir parçalara ayırmak başlangıcı kolaylaştırabilir.

4. Ders Çalışma Ortamını Düzenleyin

Telefon bildirimleri, televizyon, oyunlar veya çalışma alanındaki yoğun uyaranlar çocuğun dikkatini sürdürmesini zorlaştırabilir. Mümkün olduğunca sade ve düzenli bir çalışma ortamı oluşturulabilir.

5. Öngörülebilir Bir Günlük Rutin Oluşturun

Ders çalışma saatinin her gün yeniden tartışılması yerine okuldan geliş, dinlenme, yemek, çalışma, oyun ve uyku zamanlarının genel olarak öngörülebilir olması günlük düzenin oluşmasına yardımcı olabilir.

Programın yalnızca derslerden oluşmaması önemlidir. Çocukların dinlenmeye, fiziksel aktiviteye, sosyal ilişkilere ve aileleriyle zaman geçirmeye de ihtiyacı vardır.

6. Yalnızca Notu Değil Çabayı da Fark Edin

Yalnızca sınav sonucuna odaklanmak yerine çocuğun plan yapması, çalışmaya başlaması, zorlandığında devam edebilmesi ve sorumluluk alması gibi süreç içindeki davranışlarını da fark etmek önemlidir.

7. Başka Çocuklarla Kıyaslamayın

Kardeşleri veya arkadaşlarıyla yapılan karşılaştırmalar motivasyonu artırmak yerine yetersizlik hissini güçlendirebilir. Çocuğun ilerlemesini mümkün olduğunca kendi önceki davranışları üzerinden değerlendirmek daha sağlıklıdır.

Çocuğumun Ders Motivasyonu Neden Düştü?

Ders motivasyonundaki düşüşün tek bir nedeni olmayabilir. Çocuk uzun süredir başarısız olduğunu düşünüyor, derslerin kendisi için çok zor olduğunu hissediyor veya yoğun beklenti altında kalıyorsa çalışmaya yönelik isteği azalabilir.

Özellikle okul döneminin ilerleyen haftalarında ders yükünün artması, sınavların başlaması ve akademik beklentilerin belirginleşmesi bazı çocuk ve ergenlerde zorlanmayı daha görünür hale getirebilir.

Burada amaç çocuğu yalnızca daha fazla çalışmaya zorlamak değil, motivasyon kaybına neyin eşlik ettiğini anlamaktır.

Akademik Başarıdaki Düşüş Ne Zaman Önemsenmeli?

Bir sınavdan düşük not almak veya zaman zaman ders çalışmak istememek tek başına önemli bir sorun olduğu anlamına gelmez. Ancak daha önceki döneme göre belirgin ve devam eden bir değişiklik varsa, değişikliğe eşlik eden diğer belirtilere de bakılmalıdır.

Özellikle şu durumlar dikkat çekebilir:

• Notlarda veya okul performansında belirgin ve devam eden düşüş,
• Ödevleri sürekli erteleme veya tamamlayamama,
• Ders çalışırken yoğun huzursuzluk veya kaygı,
• “Yapamıyorum”, “başaramayacağım” gibi ifadelerin artması,
• Okula karşı belirgin isteksizlik,
• Öğretmenlerden dikkat veya ders performansıyla ilgili geri bildirim gelmesi,
• Ders konusunun evde sürekli çatışmaya dönüşmesi.

Sınav Kaygısı Ders Çalışmayı Etkileyebilir mi?

Evet. Bazı çocuk ve ergenlerde sınav kaygısı daha fazla çalışmaya değil, tam tersine çalışmayı ertelemeye yol açabilir. Başarısız olma düşüncesi güçlendikçe dersin başına oturmak da zorlaşabilir.

Sınav yaklaşırken yoğun kaygı, kaçınma, uyku düzeninde değişiklik, sürekli başarısızlık düşünceleri veya ders çalışmayı tamamen bırakma gibi durumlar gözleniyorsa çocuğun yaşadığı güçlüğün daha ayrıntılı ele alınması düşünülebilir.

Çocuğum Ödev Yapmak İstemiyor, Ne Yapmalıyım?

Öncelikle çocuğun ödevin hangi aşamasında zorlandığını belirlemeye çalışın. Konuyu anlamıyor mu? Ödev çok uzun mu geliyor? Başlamakta mı zorlanıyor? Yoksa başladıktan kısa süre sonra dikkati mi dağılıyor?

Ebeveynin sürekli çocuğun yanında oturması veya ödevin önemli bölümünü onun yerine yapması kısa vadede süreci hızlandırabilir. Ancak uzun vadede amaç, çocuğun yaşına uygun sorumluluğu giderek kendisinin üstlenebilmesini desteklemektir.

Telefon, Tablet ve Oyunlar Ders Çalışmayı Etkileyebilir mi?

Ekran kullanımını değerlendirirken yalnızca toplam süreye değil; kullanımın ders, uyku, fiziksel aktivite ve aile yaşamının önüne geçip geçmediğine de bakılmalıdır.

Ders sırasında bildirimleri kapatmak, telefonu çalışma alanından uzaklaştırmak ve aile içinde ekran kullanılmayan zamanlar belirlemek faydalı olabilir. Kuralların açık, yaşa uygun ve mümkün olduğunca tutarlı uygulanması önemlidir.

Çocuk ve Ergenlerde Ders Çalışma Sorunları Nasıl Değerlendirilir?

Ders çalışma güçlüğü değerlendirilirken yalnızca çocuğun kaç saat ders çalıştığına bakılmaz. Yaşı, gelişim dönemi, okul yaşamı, çalışma alışkanlıkları, aile içindeki ders düzeni, duygusal zorlanmaları ve ebeveynlerin gözlemleri birlikte ele alınabilir.

Gerektiğinde okuldan veya öğretmenden alınan gözlemler de süreci anlamaya yardımcı olabilir. Dikkat süreçleriyle ilgili ayrıca değerlendirme ihtiyacı olduğunda uygun değerlendirme araçlarından yararlanılması düşünülebilir.

Çocuklarla yürütülen çalışmalar hakkında İstanbul Çocuk Psikoloğu, ergenlik dönemine yönelik çalışmalar hakkında ise İstanbul Ergen Psikoloğu sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.

Ne Zaman Destek Almak Düşünülebilir?

Her ders çalışma isteksizliği profesyonel destek gerektirmez. Ancak yaşanan güçlük uzun süredir devam ediyor ve çocuğun okul, aile veya günlük yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa daha kapsamlı değerlendirme düşünülebilir.

• Ders ve ödev konusu evde sürekli çatışmaya dönüşüyorsa,
• Akademik performansta belirgin ve devam eden düşüş varsa,
• Çocuk ders sırasında dikkatini sürdürmekte sürekli zorlanıyorsa,
• Öğretmenler de benzer güçlüklerden söz ediyorsa,
• Okula gitmek istememe davranışı ortaya çıktıysa,
• Sınav veya başarısızlık konusunda yoğun kaygı yaşıyorsa,
• “Yapamıyorum” veya “başaramayacağım” ifadelerini sık kullanıyorsa,
• Ders çalışma sorunu çocuğun özgüvenini veya aile ilişkilerini etkiliyorsa.

Çocuğunuz okula gitmek konusunda da güçlük yaşıyorsa Çocuğum Okula Gitmek İstemiyor sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Ebeveynlerin Kaçınması Gereken Yaklaşımlar

• Çocuğu “tembel” veya “sorumsuz” gibi ifadelerle etiketlemek,
• Kardeşleri veya arkadaşlarıyla kıyaslamak,
• Her gün ders konusunda uzun tartışmalar yaşamak,
• Çocuğun yerine ödev yapmak,
• Sadece sınav notuna odaklanmak,
• Çocuğun yaşadığı kaygı veya zorlanmayı önemsememek.

Amaç yalnızca çocuğun o gün ders çalışmasını sağlamak değildir. Uzun vadede kendi çalışma düzenini oluşturabilmesini, yaşına uygun sorumluluk alabilmesini ve zorlandığında yardım isteyebilmesini desteklemek daha önemlidir.

Çocuğum Ders Çalışmıyor Hakkında Sık Sorulan Sorular